لمعة " الهية " [ بيان وجوه فرق بين مركبات حقيقيه و مركبات اعتباريه ] بدانكه مراد از بساطت حقه ، بساطت من جميع الجهات و وحدت من جميع الحيثيات و عدم تكثر من جميع الاعتباراتست ؛ بيانش آنست كه مركب اولا دو قسم است - يكى مركب حقيقى ، و ديگرى مركب اعتبارى . اول آنست كه مركب را وحدت حقيقيه حاصل شود سواى وحدتى كه باعتبار مجرد هيئت اجتماعيه حاصل مىشود - بحيثيتى كه بگردد مركب بسبب آن وحدت ، حقيقت واحده‌اى بوحدت حقيقهء واقعيه با قطع‌نظر از ملاحظهء هيئت اجتماعيه ، كه از مجرد تركيب و انضمام حاصل مىشود . مقتضاى تحقيق آنست كه اين قسم از وحدت در مركب متحقق نمىشود مگر در صورتى كه جزئى از اجزاى مركب ، جهت فعليت و تحصل ، و جزء ديگر او جهت ابهام و قوه باشد . به اين نحو كه جهت قوه و ابهام متحصل باشد بتحصّل جهت فعليت ، به جهت اينكه هرگاه هرجزئى از اجزاء را تحصل عليحده باشد ، وحدت حقيقيه متحقق نمىشود زيرا كه وحدت مساوق وجود بلكه عين وجود است بحسب ذات و هويت چنان كه بعد از اين محقق خواهد گرديد . پس هرگاه در مركب دو وجود متحقق شود ، دو وحدت ثابت مىشود ، و وحدت آن منحصر مىباشد بوحدت اعتباريه كه باعتبار هيئت اجتماعيه حاصل مىشود . مثل جسم كه مركب از هيولى و صورت است و يا قوت كه مركب از عناصر اربعه است و سواد كه مركب از جنس و فصل است و امثال اينها از انواع معادن و نبات و حيوان ، از اين بيان ظاهر مىشود كه مركب حقيقى متحقق نميشود مگر در صورتى كه در ميانهء اجزاء ، عليت و احتياج ثابت باشد ، و حال آنكه جماعتى از محققين ادعاى بداهت اين معنى را نموده‌اند و گفته‌اند كه اگرنه چنين باشد لازم مىآيد كه مركبات حقيقيه از قبيل سنگ گذاشته در پهلوى ديوار باشد و اين معنى خلاف ضرورت است . هرگاه كسى بگويد كه در ياقوت مثلا هريك از عناصر اربعه را وجود عليحده ثابت است زيرا كه صور عناصر اربعه در مركب باقيست چنان كه مذهب و معتقد محققين از طبيعيين است ، و همچنين انسان و فرس و غير آنها علاوه بر اين مشتملند بر اعضاء ، و هريك از اعضا مشتملند بر لحوم و اعصاب و اعظام و رباطات و عضلات و غير آنها ، و هر